सहकारीमा ५ लाख भन्दा बढी नगद दिन नपाइने: के TTR रिपोर्टिङको दायरा पनि घट्यो?

नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूका लागि जारी गरेको पछिल्लो एकीकृत निर्देशनले सहकारी क्षेत्रमा पनि नयाँ तरंग पैदा गरेको छ। माघ १ गतेदेखि लागू हुने गरी नगद कारोबारको सीमा रु १० लाखबाट घटाएर रु ५ लाख कायम गरिनु वित्तीय पारदर्शिताका लागि चालिएको एक महत्वपूर्ण कदम हो। यो व्यवस्था अनुसार अब सहकारी संस्थाहरूले आफ्ना सदस्यहरूलाई ५ लाख रुपैयाँभन्दा बढीको भुक्तानी दिँदा अनिवार्य रूपमा एकाउन्टपेयी चेक वा बैंक खातामार्फत मात्र गर्नुपर्नेछ। यसले बजारमा रहेको ठूलो परिमाणको नगदलाई बैंकिङ च्यानलमा ल्याउन र आर्थिक कारोबारलाई थप व्यवस्थित बनाउन मद्दत पुग्ने देखिन्छ।
यस नयाँ व्यवस्थासँगै धेरै सहकारीकर्मीहरूमा Threshold Transaction Reporting (TTR) को सीमा पनि घट्यो कि भन्ने अन्योल देखिएको छ। तर, नेपाल राष्ट्र बैंक वित्तीय जानकारी एकाइ (FIU) सँगको समन्वय र स्पष्टीकरण अनुसार, सहकारीका लागि TTR रिपोर्टिङको सीमा अझै पनि रु १० लाख नै यथावत रहेको छ। यसको अर्थ, सहकारीले ५ लाखभन्दा माथिको कारोबार चेकबाट गरे पनि १० लाख वा सोभन्दा माथिको नगद कारोबार को हकमा मात्र नियमित रिपोर्टिङ गर्नुपर्ने हुन्छ। व्यवहारिक रूपमा हेर्दा, अब ५ लाखभन्दा माथिको भुक्तानी चेकबाट मात्र हुने भएपछि १० लाख माथिको नगद कारोबार स्वतः कम हुनेछ र परिणामस्वरुप सहकारीहरूले गर्ने TTR रिपोर्टिङको संख्यामा उल्लेख्य गिरावट आउने देखिन्छ।
सहकारी संस्थाहरूले आफूलाई सुरक्षित र मर्यादित बनाउन अब goAML (Anti-Money Laundering) प्रणालीमा अनिवार्य रूपमा आबद्ध भई नियमित रिपोर्टिङ गर्ने बानी बसाल्नु अत्यन्तै आवश्यक छ। यो प्रणाली केवल एउटा कानुनी दायित्व मात्र नभई संस्थालाई अवैध धनको ओसारपसार र शुद्धीकरण जस्ता गम्भीर जोखिमबाट बचाउने सुरक्षा कवच पनि हो। जब सहकारीले आफ्ना प्रत्येक ठूला र शंकास्पद कारोबारहरूको विवरण पारदर्शी रूपमा प्रणालीमा प्रविष्ट गर्छ, तब मात्र संस्थाले नियामक निकायको विश्वास जित्न सक्छ। यसले संस्थाभित्र हुन सक्ने सम्भावित वित्तीय हिनामिना रोक्न र संस्थाको प्रतिष्ठालाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड अनुसार उच्च राख्न समेत ठूलो भूमिका खेल्छ।
बदलिँदो कानुनी परिवेशमा सहकारी संस्थाहरूले आफ्ना सदस्यहरूलाई पनि नगद कारोबारको जोखिम र डिजिटल भुक्तानीको महत्वबारे सचेत गराउनु पर्छ। ५ लाखको सीमा र goAML को प्रभावकारी कार्यान्वयनले सहकारी क्षेत्रमा सुशासनको नयाँ युग सुरुवात गर्नेछ। संस्थाका कर्मचारीहरूलाई नियमित तालिम दिने, सदस्य पहिचान (KYM) विवरणलाई चुस्त राख्ने र शंकास्पद कारोबारमा कडा निगरानी राख्ने हो भने सहकारीहरू वित्तीय अपराधको चंगुलबाट जोगिनेछन्। यसरी नियमको अक्षरशः पालना गर्दा सहकारीको साख बढ्ने मात्र नभई समग्र सहकारी अभियान नै सुरक्षित, पारदर्शी र भरपर्दो बन्ने निश्चित छ।